Positief nieuws over het nieuwe pensioenstelsel is een fopspeen

Jarenlang volgde ik de transformatie van het oude pensioenstelsel (gegarandeerde pensioenen) naar een nieuw pensioenstelsel (waarbij de hoogte van het pensioen afhankelijk is van de economische ontwikkeling). Al die tijd stelde ik aan uiteenlopende deskundigen de vraag waarom het Nederlandse pensioenstelsel – het beste ter wereld – op de schop moest. Van niemand kreeg ik een bevredigend antwoord.

Het argument dat de pensioenen onbetaalbaar zouden worden, leek niet te kloppen. De pensioenreserve bedroeg eind 2025 zo’n 1.700 miljard euro (2008: 580 miljard). Dat was voldoende om de uitbetaling van de pensioenen tot in lengte van jaren te garanderen. Die reserve was zo hoog omdat de pensioenfondsen op basis van de toen bestaande regels jarenlang geen indexering mochten toekennen. Indexering is een compensatie voor gestegen prijzen. De vermogensstijging werd in de pensioenpot gehouden om er zeker van te zijn dat er voldoende reserves waren om ook in de toekomst aan alle pensioenverplichtingen te kunnen voldoen. In het oude stelsel zat een overdreven veiligheidsmarge.

Vermogen steeg, koopkracht daalde

Terwijl de pensioenreserve steeg, zagen gepensioneerden hun netto besteedbaar inkomen door prijsstijgingen afnemen met twintig procent of meer. Kortom: afgezien van een niet nader omschreven en niet rationeel onderbouwde politieke wil om het stelsel op de schop te nemen, leek er geen valide argument voor de wijziging. Hoewel ergens wel het vermoeden sudderde dat de financiële wereld – een belangrijke adviseur in dit dossier – lonkte naar de nieuwe markt die zou ontstaan als het pensioenstelsel minder zeker zou worden. Toekomstige gepensioneerden zouden immers als vanzelf op zoek gaan naar mogelijkheden om zich in te dekken tegen de verwachte onzekerheden.

De nodige bangmakerij begon al voordat de stelselwijziging een feit was. ‘Wil je zekerheid voor de toekomst? Dek je dan nu in’, luidden de reclameslogans op tv. Er waren bekende Nederlanders als Janine Abbring van het satirische programma Lubach die in 2024 een rol speelde in een reclamecampagne van pensioenverzekeraar Brand New Day, net als Volkskrant-columnist Sander Schimmelpenninck en AD-columnist  Özcan Akyol (Eus). Doorgaans zijn linksgeoriënteerde mediapersoonlijkheden kritisch op rechtse ambities. Maar niet in dit dossier.

Pensioendeskundigen spraken geruststellende woorden. De kritiek veegden ze van tafel. Gepensioneerden zouden er met het nieuwe stelsel op vooruitgaan, zo betoogden de pensioenexperts die de stelselwijziging van harte hadden ondersteund. En inderdaad: de eerste berichten waren hoopvol. Zelfs het NOS Journaal besteedde juichend aandacht aan de riante verhogingen waarmee de introductie van het nieuwe stelsel gepaard ging.

Wie had overigens verwacht dat de hartstochtelijke voorstanders van een nieuw stelsel al op de eerste dag twijfel zouden laten rijzen over deze transformatie door de pensioenen niet te verhogen?

Sigaar uit eigen doos

De pensioenstijgingen waren overigens een sigaar uit eigen doos. Die context ontbrak in het NOS Journaal. De verhogingen werden betaald uit de riante reserve van 1.700 miljard euro, die zo hoog had kunnen oplopen omdat diezelfde gepensioneerden twintig jaar lang geen enkele pensioenverhoging hadden gekregen, terwijl de koopkracht van hun pensioen elk jaar afnam.

Sommige besmette dossiers worden zo lang uitgesmeerd dat je vaak geen fut meer hebt om je nog in de afloop te verdiepen. De reguliere media zijn vooral geïnteresseerd in de juichverhalen. Zelden – eigenlijk nooit – krijg je het complete beeld geschetst. En voor een terugblik is meestal geen tijd. Daarom wijs ik hier op een column van de pensioendeskundigen Rob de Brouwer en Arno Eijgenraam (oud-medewerker van De Nederlandsche Bank). Hoe staat het ervoor nu de stofwolk rond dit dossier is opgetrokken? In hun column op het mediaplatform Wynia’s Week komen ze tot forse conclusies.

Het nieuwe pensioenstelsel is een door insiders gecreëerd monster, schrijven ze. Van de optimistische beloftes voor de toekomst is in de praktijk weinig tot niets terechtgekomen. Er zijn geen of nauwelijks pensioenfondsen die, eenmaal ingevaren, in hun prognoses voor de toekomst koopkrachtbehoud laten zien. In het oude pensioenstelsel zouden gepensioneerden bij nagenoeg alle pensioenfondsen volgens hen al lang op het niveau van koopkrachtbehoud zitten. Kortom: in hun visie ligt onder de euforie over incidentele pensioenstijgingen een dikke dooie mus.

TON VERLIND