Syp Wynia (Wynia's Week): Door lelijke etiketten op iemand te plakken, sla je elke discussie dood

Samenvatting van onderstaand interview:

De publieke discussie in Nederland is niet een rationele, maar een moralistische. Het maatschappelijke debat in de media wordt gevoerd op basis van oordelen in plaats van feiten. Het gaat vooral om de vraag, wie is goed, wie is slecht? ‘Er is geen land ter wereld waar het morele superioriteitsgevoel zo groot is als hier’, zegt Syp Wynia, de geestelijk vader achter het opinieplatform Wynia’s Week. ‘Iemand voorzien van lelijke etiketten is de meest effectieve manier om het publieke debat te verstieren’.

 Hij ziet nog een ander effect: de angst bij hoger opgeleiden -de sociale stijgers van de laatste decennia- om hun bevoorrechte positie te verliezen door tegen de stroom in te roeien. Wie meegaat met de mainstream oogst lof van de eigen biotoop en is verzekerd van een gerieflijke plek in die omgeving, wie kritisch is loopt het risico buiten de eigen groep te komen staan en zijn privileges, aanzien en misschien ook wel zijn baan te verliezen.

 Met Wynia’s Week geeft hij tegenwicht. Ik sprak met hem als onderdeel van de serie ‘Buiten de Bubbel’ voor het mediaplatform Spreekbuis. Die serie verkent een aantal opinieplatforms op sociale media. Dit is de zesde aflevering.

Interview

Zijn het vooral de rechts georiënteerde platformen die op social media floreren, of lijkt het maar zo omdat de algoritmen van Big Tech de bezoekers in die richting dirigeren? Journalist Syp Wynia heeft niet direct een antwoord op die vraag. ‘Het is betrekkelijk wat rechts is. Alles wat niet mainstream is, wordt tegenwoordig rechts genoemd’, zegt hij. ‘Meestal wordt dat begrip niet uit weelde op je geplakt, maar uit afkeer. Iemand voorzien van lelijke etiketten is de meest effectieve manier om het publieke debat te verstieren.’

Hij wordt met zijn platform Wynia’s Week als rechts gekwalificeerd. Maar hij heeft zich nooit zo gevoeld, voegt hij eraan toe. ‘Ik ben een kwart eeuw lid geweest van de PvdA. Míjn gedachtebeeld is niet vreselijk verschoven, zoals dat ook voor een groot deel van de Nederlanders geldt. Het zijn vooral de politieke partijen die naar links zijn opgeschoven.’

Syp Wynia is de drijvende kracht achter Wynia’s Week, een digitaal nieuwsmerk dat drie keer per week, 52 weken achtereen verschijnt: 156 afleveringen in totaal. De nieuwsbrief belandt in de mailbox van 25.000 mensen: meer mannen dan vrouwen, meer vijftigplussers dan vijftigminners, met als voordeel dat een relatief groot aantal bereid is om voor het nieuws te betalen. Het platform scoort naar eigen zeggen 1 miljoen views per maand. Er wordt gestreefd naar 15 miljoen views per jaar. Het bestaat sinds 2018, toen Wynia ontslag nam bij Elsevier Weekblad omdat hij zich in zijn ambities belemmerd voelde. Zesduizend donateurs vormen de financiële grondslag.

Wynia’s Week wordt gerund als een bedrijf. ‘Ik zou ervan kunnen leven’, zegt hij, ‘maar ik hoef er niet van te leven.’ Het is geen cash cow: wat er aan geld binnenkomt, wordt weer geïnvesteerd in de verdere ontwikkeling van het platform. De uitgeverij levert digitale nieuwsbrieven, podcasts en boeken over uiteenlopende onderwerpen, in het hart van de maatschappelijke discussie. Het bedrijf huist in een grachtenpand aan de Blauwburgwal in Amsterdam. We spreken elkaar aan de keukentafel; in het souterrain is de podcaststudio gevestigd.

De digitale ontwikkelingen gaan razendsnel. Was het volgens Wynia zeven jaar geleden nog gemakkelijk om op de socials een start-up te beginnen, inmiddels is de concurrentie moordend, vooral ook van Big Tech zelf. Google is gestopt met het doorsturen van informatievragen naar de relevante platforms, tegenwoordig geeft de zoekmachine met hulp van AI zelf het antwoord.  Omdat er minder wordt doorgeklikt is het nu moeilijker om een groot publiek te bereiken. 

Weinig ruimte voor een tegengeluid

Om terug te komen op de in de aanhef gestelde vraag: is rechts dominant op de socials of lijkt dat maar zo? Wynia: ‘In Nederland is er voor wie meer rechts georiënteerd is meer reden om zich op social media te manifesteren, omdat de grote mainstream nieuwsmerken weinig ruimte laten voor opvattingen die niet in het eigen frame passen.’ Dat leidt in zijn visie tot eenvormigheid en die wordt nog versterkt door de grote mediaconcentraties.

‘In de jaren zeventig sprak het vakblad van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, de Journalist, in vrijwel elk nummer nog schande van mediafusies wanneer we bij wijze van spreken van achtendertig kranten teruggingen naar zesendertig. Nu is het aantal kranten nog maar gelijk aan de twee grote uitgevers die we hebben: DPG (Volkskrant, Trouw, Parool, AD, RTL) en Mediahuis (Telegraaf, NRC). En dan lijken die media, zeker binnen zo’n uitgever als DPG, ook nog sterk op elkaar. Meer dan in het verleden wordt er vanuit de top van die concerns inhoudelijk gestuurd, met journalistieke directeuren. Bovendien is er ook nog samenwerking in de maak tussen de publieke omroep en deze dominante marktfactoren, met als alibi dat zo de marktmacht van Big Tech tegengegaan moet worden, terwijl we in Benelux-verband hetzelfde aan het doen zijn.’

Pieter Klok van de Volkskrant slaat op hol als iemand suggereert dat er redactionele beïnvloeding is!

‘Als iemand zo erg op hol slaat, dan zal er wel iets van waar zijn.’

Waarom is er in Nederland zo weinig ruimte voor tegengeluid?

‘Hier domineert niet de rationele benadering, maar de moralistische. Links heeft al vanaf de negentiende eeuw heel sterke wortels in het christendom. Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de eerste socialistische leider van Nederland, was een dominee. Er is geen land ter wereld waar het gevoel van morele superioriteit zo groot is als hier. Dat is bepalend voor het beleid en het publieke debat. Als je iemand als moreel inferieur afschildert, stopt daarmee iedere discussie; dan doe je niet meer mee. Dat debat is bovendien vrij van feiten. Een beroep doen op hoge morele waarden is voldoende om verder geen tegenstand meer tegen te komen. Wie de feiten presenteert, wordt genegeerd. Dat mechanisme stuurt in belangrijke mate wat men op het Mediapark en aan het Binnenhof de voorkeursdiscussie vindt.’

Daar is bijna niet tegen te vechten, want het spiegelbeeld is dat jij moreel inferieur bent?

‘… en daarom is dat ook zo succesvol in dit calvinistische, moralistisch bestuurde land. Als je met feiten komt, dan worden die op alle mogelijke manieren bestreden. En als dat niet meer lukt, word je verdacht gemaakt. Als je het fanatisme ziet waarmee dat gepaard gaat, en zelfs de haat die daarbij een rol speelt... We hebben het zelf meegemaakt. Jan van de Beek en Arnout Jaspers, twee prominente auteurs van Uitgeverij Blauwburgwal en ook actief binnen Wynia’s Week, hadden succesvolle boeken over asielmigratie (Migratiemagneet Nederland) en stikstofbeleid (De Stikstoffuik). Dat zijn onafhankelijke publicaties over de feiten. Dat wekte een gigantische woede op, niet zozeer bij de betreffende deskundigen die te kijk stonden, maar bij de Volkskrant en NRC, die tot dan toe die deskundigen hadden geloofd. De informatie die Van de Beek bijvoorbeeld bracht, was kennelijk in strijd met hun geloof, waarna hij werd behandeld als een ketter. In andere tijden was het slecht met hem afgelopen. In de discussie met Jan van de Beek over de feiten achter het asielbeleid moest de Volkskrant overigens bakzeil halen. Dat was voor die krant een treurige afgang.’

Angst om buiten de groep te vallen

Volgens Wynia speelt ook de angst om buiten de eigen groep te vallen een rol bij het bepalen van een standpunt. Hij ziet die angst vooral bij hoger opgeleiden, de sociale stijgers die de afgelopen decennia met succes de maatschappelijke ladder bestegen. ‘Ik vermoed dat deze massale sociale stijging gepaard is gegaan met de angst om terug te vallen en terecht te komen in de verkeerde groep, namelijk die van de niet-hoogopgeleiden. En dus praat je niet over wat wetenschappelijk of journalistiek de feiten zijn, maar over wat als juiste opvatting wordt gezien, want dan hoor je bij “ons soort mensen”. Daar moet je toe behoren om geaccepteerd te worden, om de banen te krijgen, om promotie te maken, om niet uit je sociale omgeving gegooid te worden. Deze houding is angstgedreven, maar je vertelt dat liever niet aan de rest.’

Terug naar de media: wat vind je van de journalistieke kwaliteit in het algemeen?

‘Er is geen diversiteit meer. Elke willekeurige regionale krant ziet er hetzelfde uit, hooguit met wat lokale verschillen. Het geldt ook voor de inhoud. Ooit was de pers de luis in de pels. De afgelopen decennia hebben de media zich vereenzelvigd met de macht. Neem de Volkskrant: op het moment dat voorlichtingsambtenaren van de overheid – dus de ambtenaren die regeringspropaganda verspreiden – een deal sluiten om van X af te gaan, omdat Twitter niet deugt, komt de Volkskrant met dezelfde oproep. Kennelijk is daarover de afgelopen tijd contact geweest tussen redacteuren van de krant en die ambtenaren. We hebben van Pieter Klok ook in coronatijd meegemaakt dat hij zei: we moeten geen kritiek hebben op het overheidsbeleid. En nu zit hij in talkshows met het standpunt dat het asielbeleid uitgevoerd moet worden. De burger komt in dat verhaal niet voor.’

Als ik je zo hoor, is er eigenlijk geen journalistiek debat meer?

‘Nee, die ruimte wordt aanzienlijk beperkt tot een wedstrijdje moreel superieur zijn. Burgers zijn de kern van de rechtsstaat, de essentie van de democratie, maar in debatten op televisie en in de Tweede Kamer is die essentie uit het oog verloren. Neem als willekeurig voorbeeld Loosdrecht, waar de burgemeester vond dat hij heel goede redenen had om asielzoekers op te nemen. Zijn argument was dat hij andere burgemeesters niet in de problemen wilde brengen. Maar een burgemeester is er niet om zich in burgemeestersland een goede collega te tonen. Hij moet de burgers van zijn gemeente dienen. In Loosdrecht vond de burgemeester het normaal om dat niet te doen.’

TON VERLIND

screenshot Youtube